Yossarian Lives!

Το ξεκίνησε ο Joseph Heller το 1953 και δημοσιεύθηκε τελικά το 1961 για να γίνει μεγάλο hit, από αυτά που θεωρούνται underground και καλά, περνούν από γενιά σε γενιά ως κομβικά σημεία της συλλογικής «εναλλακτικής» λογοτεχνικής συνείδησης, παρέα με άλλα της ίδιας συνομοταξίας, τύπου The Confederacy of the Dunces, the Catcher in the Rye, Farenheit 451 κοκ. Το ψιλοξεκίνησα κι εγώ χρόνια πριν αλλά οι πρώτες του σελίδες δε με κέρδισαν, ώσπου ήρθε και ωρίμασε η ώρα για να περάσω μια απολαυστική βδομαδούλα συντροφιά με το Catch 22.

Ο Yossarian είναι βομβαρδιστής στην αμερικανική βάση της ιταλικής νήσου Pianosa και χρόνος του η τελευταία φάση του πολέμου κατά την υποχώρηση των Γερμανών. Βασικός του στόχος: να βγει ζωντανός από την παράνοια του πολέμου, κι εδώ που τα λέμε «παράνοια» είναι η λέξη κλειδί όλου του βιβλίου. Ξεχάστε ηρωισμούς, πατριωτισμούς και μεγαλεία, εδώ ο εχθρός δεν είναι οι Γερμανοί, που ναι μεν υπάρχουν και καταρρίπτουν αεροπλάνα το δίχως άλλο, όμως δε συγκρίνονται μπροστά σε κελεπούρια όπως οι ημέτεροι αξιωματικοί βλ. Scheisskopf, Dreedle, Peckem, Korn και εννοείται ο colonel Cathcart, του οποίου κύριο μέλημα είναι να διαπρέψει στο στρατιωτικό στερέωμα ανεβάζοντας διαρκώς τον αριθμό αποστολών που πρέπει να συμπληρώσει ο κάθε ιπτάμενος για να αποκτήσει το δικαίωμα να επιστρέψει στην πατρίδα. Γενικά μιλάμε για ένα καρναβάλι φιλόδοξων ψυχάκηδων που το μόνο που σκέφτονται είναι η προαγωγή και το πώς θα φάνε ο ένας το μάτι του αλλουνού (μήπως κάτι σας θυμίζει, παρεμπιπτόντως;). Εγκλωβισμένοι στον τρελό χορό τους, τύποι σαν τους Οrr, Hungry Joe, Nately, Dunbar, … ζουν σε μια φρενιασμένη τσίτα, δε νιώθουν καμιά συνάφεια με πατριωτισμούς και φούμαρα, σαλτάρουν ο ένας μετά τον άλλο και στην πορεία αρκετοί τους σκοτώνονται στο βωμό του ξεχασμένου πλέον «καθήκοντος». Στο επίκεντρο ο Yossarian, που δεν ντρέπεται να παραδεχτεί ότι το μόνο που τον νοιάζει είναι να μείνει ζωντανός αλλά σπάει διαρκώς τα μούτρα του στο περιβόητο Catch 22, το βασικό κανόνα της εμπόλεμης παράνοιας, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας φαύλος κύκλος από τον οποίο δεν μπορείς παρά να βγεις χαμένος. Παράδειγμα;

«Είναι τρελός ο Orr;»
«Και βέβαια είναι,» είπε ο γιατρός Daneeka.
«Μπορείς να τον βγάλεις εκτός αποστολών;»
«Και βέβαια μπορώ. Αλλά πρώτα πρέπει να μου το ζητήσει. Είναι κομμάτι του κανόνα.»
«Τότε γιατί δεν σου το ζητάει;»
«Γιατί είναι τρελός,» είπε ο γιατρός Daneeka. «Σίγουρα είναι τρελός για να συνεχίζει να πετά σε αποστολές ύστερα από τόσες φορές που τη γλίτωσε παρά τρίχα. Φυσικά μπορώ να τον βγάλω εκτός. Αλλά πρώτα πρέπει να μου το ζητήσει.»
«Αυτό μόνο πρέπει να κάνει για να βγει εκτός;»
«Αυτό μόνο. Ας μου το ζητήσει.»
«Και μετά θα μπορείς να τον βγάλεις εκτός;» ρώτησε ο Yossarian.
«Όχι. Μετά δε θα μπορώ να τον βγάλω εκτός.»
«Εννοείς ότι υπάρχει κάποιο κόλπο;»
«Και φυσικά υπάρχει κάποιο κόλπο,» απάντησε ο γιατρός Daneeka. «Το Κόλπο 22. Όποιος θέλει να βγει εκτός μάχιμου καθήκοντος δεν είναι στ’ αλήθεια τρελός.»

Ο J. Heller έχει φτιάξει ένα κομπολόι από κεφάλαια και σε καθένα τους κάνει ένα close up στους βασικές χαρακτήρες του σιναφιού. Ο χρόνος πάει μπρος πίσω με βαρίδια κάποια βασικά επεισόδια, όπως το θάνατο του Snowden στα χέρια του Yossarian κατά τα η διάρκεια μιας αποστολής- το σημείο όπου παίρνει οριστικά ανάποδες στροφές το μυαλό του βομβαρδιστή. Έτσι σιγά σιγά συμπληρώνεται το παζλ της αλλοτρίωσης όσων συμμετέχουν σε όλη αυτή την τρέλα, όπου οι μόνοι λογικοί είναι αυτοί που φλιπάρουν περισσότερο. Μέσα στο διεστραμμένο χιούμορ, που θυμίζει κάπως MASH αλλά εδώ τα πράγματα είναι πιο σκληροπυρηνικά και ανατρεπτικά, υπάρχει μια αγωνιώδης προσπάθεια να διατηρήσουν την ανθρωπιά τους όσοι έχουν κάποια στοιχειώδη συνείδηση. Όμως η παράνοια λειτουργεί σα χιονοστιβάδα και παρασύρει ανθρώπους, σχέσεις, συνειδήσεις και οδηγεί στην πλήρη αποσύνθεση. Αποσύνθεση που αναπτύσσεται σε όλη της την έκταση σε ένα από τα λίγα αμιγώς σοβαρά επεισόδια του βιβλίου, όταν ο Yossarian περιφέρεται τρελαμένος στη Ρώμη ψάχνοντας να σώσει ένα 12χρονο κορίτσι, και στο δρόμο του παρατηρεί διάφορες σεκάνς εξαθλίωσης. Εδώ θυμάμαι τη ζοφερή ατμόσφαιρα από ένα άλλο βιβλίο, το «Δέρμα», κάποιο Ιταλού – το όνομα του, δυστυχώς, δε μού’ρχεται στην παρούσα – που πραγματεύεται το θέμα της αποσύνθεσης κατά την ίδια ακριβώς περίοδο, με τη διαφορά όμως ότι εκείνος δε σε αφήνει στιγμή χωρίς σφιγμένο το στομάχι. Το συστήνω ανεπιφύλακτα αν πέσει στα χέρια σας.

Το Catch 22 έχει χαρούμενο τέλος. Χωρίς κρασιά και τριαντάφυλλα, βεβαίως, αλλά τουλάχιστον o Yossarian βρίσκει το κουράγιο να απεγκλωβιστεί και να βουτήξει στα βαθιά ώστε να σώσει τη ζωή του και την ψυχή του (εν προκειμένω, το ένα και το αυτό). Εγκλωβισμένοι of the world, unite and take over.

Advertisements

3 Responses to Yossarian Lives!

  1. Ο/Η atuan λέει:

    Άντε να δούμε μήπως μετά από αυτό το άρθρο παρακινηθώ να το (ξανά)αρχίσω και να το τελειώσω καμιά φορά!

  2. Ο/Η atuan λέει:

    Με την ευκαιρία, οι Times online είχαν τις προάλλες ένα άρθρο με τα top 10 βιβλία που οι αναγνώστες δεν τελειώνουν:
    http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article1500061.ece

    (Αν ξέρει κάποιος ας μου πει πώς να βάζω link)

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: